De campus van de toekomst is tegelijk fysiek, online én immersief

Metaverse in het hoger onderwijs: hoe moeten we ons dat concreet voorstellen? 
Kateryna Osadcha: “De komst van immersieve technologieën maakt het mogelijk om interactieve, virtuele leeromgevingen te creëren waarin studenten kunnen experimenteren met situaties die in de echte wereld moeilijker, duurder of risicovoller zijn. Denk aan geneeskundestudenten die chirurgische procedures eerst op virtuele lichamen oefenen, of studenten ingenieurswetenschappen die complexe machines virtueel leren bedienen. Ook in taalonderwijs biedt de metaverse kansen. Je kunt er sociale en culturele situaties simuleren, waarin studenten gesprekken oefenen. In de humane wetenschappen kun je historische gebeurtenissen reconstrueren, waardoor abstracte thema’s veel tastbaarder worden. Ik zie enorme kansen, al vraagt de invoering hiervan natuurlijk tijd en middelen.” 

Hoe ziet zo’n virtuele leeromgeving eruit?  
"In tegenstelling tot een klassiek online leerplatform vind je op een digitale campus niet alleen cursussen, maar ook virtuele laboratoria, klaslokalen, ontmoetingsplekken en ondersteuningsdiensten. Het is één geïntegreerde onderwijsplek waar leren, onderzoek, en interactie samenkomen. Studenten en docenten bewegen zich er via hun digitale tweeling: een digitaal alter ego dat hen vertegenwoordigt. Ze kunnen er samenwerken alsof ze fysiek aanwezig zijn. De manier van lesgeven kan verschillende vormen aannemen. Van een echte docent die via video lesgeeft en een avatar die lesgeeft in een virtuele omgeving tot zelfs een volledig digitale docent die eruitziet en zich gedraagt als een mens. Dankzij AI kunnen zulke systemen leerstof overbrengen, feedback geven en taken personaliseren. AI-tutoren waarmee studenten conversaties oefenen en hen meteen corrigeren bestaan vandaan al.” 

Welke voordelen biedt zo’n virtuele campus?  
“In de fysieke wereld is het moeilijk om elke student gepersonaliseerd onderwijs te bieden. Daar zijn simpelweg niet genoeg docenten en middelen voor. Een virtuele leeromgeving biedt veel meer flexibiliteit. Goed ontworpen leerscenario’s plaatsen de student centraal. Virtuele simulaties helpen complexe concepten beter te begrijpen. Studenten kunnen er samenwerken met virtuele medestudenten en kennis delen. Al die zaken komen de leerervaring alleen maar ten goede. Maar de grootste troef is toegankelijkheid. Een virtuele campus is 24/7 open. Ook studenten die fysiek niet naar de campus kunnen komen – door de afstand, ziekte of oorlog, bijvoorbeeld – kunnen deelnemen aan een rijke leeromgeving.” 

Toch bestaan er ook zorgen over de gevaren van technologie. Hoe kijk je daarnaar? 
“Ik praat niet graag over ‘de gevaren van technologie’. Technologie op zich is niet gevaarlijk. Alles hangt af van hoe mensen ermee omgaan. Ik vergelijk het met de straat. Daar bestaan ook risico’s - verkeer, criminaliteit… En toch blijven we buitenkomen. Voor technologie is het net zo. Wel maak ik me zorgen over afhankelijkheid van technologie bij jongeren. Ze moeten de échte wereld ervaren. Te veel schermtijd is nefast voor hun fysieke en mentale gezondheid. Daarnaast is er de afhankelijkheid van grote technologieplatforms. Als een platform als Google plots zou verdwijnen, zou dat enorme gevolgen hebben. En ook digitale ongelijkheid blijft een uitdaging. Universiteiten moeten een doordacht beleid ontwikkelen om die kloof te verkleinen.”

Waar komt jouw interesse in digitale leertechnologieën vandaan?  
“Mijn hele carrière draait rond de vraag hoe digitale technologieën het hoger onderwijs kunnen versterken. Eerst ging het om het internet, afstandsonderwijs en e-learning. Later kwamen daar augmented en virtual reality bij. Meer dan 20 jaar werkte ik aan de Bogdan Khmelnitsky Melitopol State Pedagogical University in Oekraïne. Daar hadden we een STEAM-lab met VR-brillen en andere technologieën. Toen Rusland Oekraïne binnenviel, werden verschillende universiteiten bezet of vernietigd. Dat gebeurde ook aan mijn universiteit. Veel wetenschappers en studenten moesten vluchten. Ruim 7 maanden lang kon ik geen enkel wetenschappelijk artikel schrijven, maar via het internationale Scholars at Risk-programma kon ik mijn onderzoek hervatten. Eerst in Duitsland, later in Noorwegen. Vandaag ben ik postdoctoraal onderzoeker aan de VUB en werk ik ook als leidend onderzoeker aan het Institute for Digitalisation of Education van de National Academy of Educational Sciences van Oekraïne. Mijn recentste publicatie gaat over de opkomst van een nieuw post-hybride leermodel: tribrid learning. Momenteel focus ik me vooral op hoe AI in onderwijs en wetenschap gebruikt kan worden.” 

Wat houdt 'tribrid learning' precies in?  
“Het hybride leermodel combineert online en face-to-face onderwijs. Tribrid learning voegt daar een derde component aan toe: de immersieve virtuele omgeving. Afhankelijk van het didactische doel bewegen studenten en docenten tussen die drie omgevingen. Op de campus vinden bijvoorbeeld colleges en seminaries plaats. Het online leerplatform wordt gebruikt voor opdrachten en zelfstudie, zodat studenten op hun eigen ritme kunnen werken. De virtuele omgeving dient voor activiteiten die in de realiteit moeilijk te organiseren zijn. Tribrid learning zou er als volgt kunnen uitzien: vandaag volgen studenten een college op de campus, morgen maken ze een opdracht in een online leeromgeving zoals Moodle, en overmorgen werken ze samen in een virtueel laboratorium in de metaverse.” 

Kun je al eerste onderzoeksdata met ons delen?  
“Het te nog te vroeg voor conclusies. Veel toepassingen bevinden zich nog in een theoretische fase. De volgende stap is financiering vinden en praktijkexperimenten opzetten. Universiteiten moeten infrastructuur ontwikkelen, docenten opleiden en didactische modellen uitwerken. We staan dus nog maar aan het begin. Maar de interesse groeit snel.” 

Heeft de oorlog uw visie op digitaal onderwijs veranderd? 
“Veel universiteiten in Oekraïne hebben geen veilige campus meer. Studenten durven soms niet naar de campus te gaan. De oorlog heeft duidelijk gemaakt hoe belangrijk digitale oplossingen kunnen zijn wanneer de fysieke infrastructuur wegvalt. Fysieke campussen zullen altijd belangrijk blijven. Als je iemand in de ogen kijkt tijdens een gesprek ontstaat een energie die digitaal moeilijk te vangen is. Digitale campussen zijn dus geen vervanging, maar een waardevolle aanvulling. Ze bieden ook een makkelijke manier om in het buitenland te studeren zonder te reizen.”

Wat is je persoonlijke missie als onderzoeker? 
“Ik ben een overtuigde idealist en humanist. Mijn ambitie is niet persoonlijk succes, maar onderzoek doen dat het leven van mensen verbetert of vereenvoudigt. Docenten zijn vandaag behoorlijk overbelast. Technologie kan hen ondersteunen en de werkbelasting verminderen. Als AI bijvoorbeeld routinetaken kan overnemen, dan hebben zij meer tijd voor begeleiding en interactie met studenten.” 

Zal technologie ooit de mens overbodig maken?  
“Door de geschiedenis heen hebben mensen nieuwe technologie altijd gevreesd: boeken, machines, het internet en nu AI. Ik geloof niet dat AI docenten zal vervangen. Docenten zijn professionals met een praktijkervaring en menselijk inzicht die technologie niet kan reproduceren. Ik zie AI eerder als een assistent die docenten ondersteunt en studenten helpt leren. En eerlijk gezegd: tot nu toe slagen mensen er zelf behoorlijk ‘goed’ in om problemen te veroorzaken. Als technologie ons kan helpen om grote uitdagingen zoals oorlog, honger of ongelijkheid aan te pakken, dan zou dat echte vooruitgang zijn.”